CAM KOKPİT NEDİR – GLASS COCKPIT

KOKPİT NEDİR ?


         KOKPİT; Hava aracının sevk ve idaresi ile kullanımından sorumlu asgari sayıdaki pilot/pilotlar ile eğer varsa uçuş mühendislerinin çalışma alanlarıdır.

     Hava araçlarının 100 yıldan fazla süren tarihinde pilotun uçağın yönetimini yaptığı bu kısımlar adeta bir çalışma ofisi gibidir. İlk defa kokpitin kapısından bakıldığında çok karmaşık göstergelerden oluşan bu kısım çoğunlukla aviyonik( aviation-electronik) göstergelerden, kontrol ve iletişim ekranları, yakıt hava hız göstergeleri ve navigasyon ekranları ve detaylı kontrol göstergelerinden  oluşmaktadır.

 

Bir kokpitte temel olarak pilotun ihtiyaç duyduğu bilgileri gösteren göstergeler yukarıdeki resimde gösterilmiştir bunlar; Hız göstergesi, Motor göstergeleri, Yükseklik göstergesi,  Uçuş bilgileri( Konum ve yükseklik vb.) gibi göstergelerin yanında sevk ve idareyi sağlayan gaz kolu, side stick, çeşitliswitchler ile birlikte varsa autopilot göstergeleri bulunmaktadır.

ESKİ KOKPİTLERİN GÖNÜNÜMLERİ


Görüldüğü gibi ilk kokpitler tamamen mekanik oldukça karmaşık yapıdaydılar daha da önemlisi bir arıza durumunda uçuş ekibinin bunu fark edebilmesi çok güç olduğundan güvenli değillerdi. Gelişen teknolojinin de yardımıyla bilgisayarlar hava araçlarında kullanılmaya başlaması ile gösterge ve kontrol elemanları zamanla dijitalleşmeye, daha kullanıcı dostu daha gerçek zamanlı olmuş böylelikle daha güvenli bir hale dönüşerek “GLASS COCKPIT” (CAM KOKPİT)adını almıştır.

Yukarıdaki görselde glass cockpit öncesi uçak kokpit göstergelerinin karmaşıklığı görülmekle birlikte dezavantajları ise;

·         Pahalı, güvenilirlikleri düşük

·         Limitli performans göstermeleri

·         Düşük hassasiyetli olmaları

Şeklinde sıralanmıştır.


GLASS COCKPİT NEDİR ?

 CAM KOKPİT 

Glass cockpit;tüm ana gösterge panellerinin genellikle LCD (Liquid Crystal Display) olan dijital ekranlar ile donatıldığı kokpit tipidir. Son yıllarda geleneksel analog uçuş göstergeleri yerini “glass cockpit” olarak tanımlanan dijital elektronik göstergelere bırakmıştır. Düşük enerji tüketimi olan, ucuz ve ileri derecede optik performansları olan bu yeni göstergeler uçuş kontrol sistemi, otopilot sistemi, iletişim sistemi, navigasyon sistemi ve diğer kontrol göstergeleriyle entegre bir şekilde çalışmaktadır.

Wright kardeşlerin ilk uçuşundan altı yıl sonra 1912 yılında yapılan ilk ciddi uçuş otomasyonu pilot ihtiyaçlarına ve zamanın teknolojisine bağlı olarak değişmiştir. Eski versiyon kokpitlerde birçok mekanik gösterge vardı ancak bu göstergeleri daha kullanışlı, daha gerçek zamanlı hale getirilmiştir. Elektronik bilgisayarla ilk 1950’ li yıllarda kullanılmaya başlanmış bu sistem uçuş mühendislerinin işlerini yaparak kabin personeli sayısını 2 veya 3 kişiye düşürmüştür.

Mekanik enstrümanlar pilotlara çok detaylı bilgileri gösterebilseler de üretimleri çok pahalı ve bakımları zordu, yetenekli teknisyenlere ihtiyaç duymaktaydılar ayrıca hassasiyetleri ve güvenilirlerinde problemler vardı.

Bu  sebeplerden uçak üreticileri “glass cockpit”  uygulamalarına geçmişlerdir aşağıdaki grafik FAA verilerine 2002-2006 yılları arasında sörtifiye edilen yeni sivil uçakların kokpit tiplerini vermektedir.

ELEKTRONİK UÇUŞ GÖSTERGELERİ

Temel Uçuş göstegeleri (Primary Flight Display): Bu sistem adından da anlaşılacağı gibi  hız, irtifa, koordinasyon gibi temel uçuş bilgilerini gösteren ekrandır.

 

Uçuş Yönetim Sistemi (Fligh Management system);Uçuş yönetim sistemi temel görevi navigasyondur, rota planı oluşturmak, değiştirmek gibi fonksiyonları bulunur. Navigasyon bilgilerini depolandığı bellek bu sistemin içerisindedir.

Motor Gösterge ve Kabin İkaz Sistemi(Engine Indicating and Crew Alerting System): Bu sistem uçuş mühendisinin yerini almıştır genel sistemin kontrol etmektedir.

ACARS; Bu sistem kule ile uçak arasındaki haberleşmeyi, hava durumundaki ve uçuş durumlarındaki güncellemleri yapmakta uçaktaki mühendislik bilgilerini kayıt etmektedir

MODERN UÇAKLARIN CAM KOKPİTLERİNDEN ÖRNEKLER 

Boeing 777-200 Kokpiti (Honeywell LCD Ekranları):    Bu örnek özellikle seçilmiş olup bu uçakta özellikle eski versiyonlara göre göstergeler çok azalmış 5 ana ekrana tüm göstergeler sığdırılmıştır.



F-16C ve F-16 Block 70 Kokpitleri karşılaştırmalı

    

                                                                                                    18.04.2020 ESKİŞEHİR-S.GOKEL





Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir